Æвзаджы тыххæй

Ирон æвзаг – ирон адæмы Мадæлон æвзаг. Республикæ Цæгат Ирыстон-Аланийы æмæ Республикæ Хуссар Ирыстоны цæрджыты сæйраг æвзаг.
Зонынц ма йæ Кавказы дæр æндæр адæмы хæттытæ æмæ республикæты цæрджытæ. Иронау дзурджыты нымæц у 500 мин адæймагмæ ’ввахс (Уæрæсейы 488 мины), уыдонæй Цæгат Ирыстоны — 300—350 мин адæймагмæ ’ввахс. 2002-æм азы æппæтуæрæсеон сфыстмæ гæсгæ, Уæрæсейы иронау дзуры 9388 уырыссаджы, 1866 сомихаджы, 1107 кæсгоны æмæ 737 мæхъхъæлоны.
Хауы индоевропаг æвзæгты къордмæ. Скифтæй Алантæм цы æвзагыл дзырдтой, уый.

Истори

Кæй зæгъынæй хъæуы, ирон æвзаг рæстæгмæ гæсгæ ивд æрцыд. Раздæр фæсарæйнаг æмæ рагон Уæрæсейы бæстон æвзæгты руаджы, уый фæстæ та Кавказаг адæмимæ бастдзинады тыххæй. Уæддæр, ирон æвзаджы хицæндзинæдтæ хорз æмбæрстой европæйаг æмæ уырысаг иртасджытæ. Бирæ быцæу кодтой ирон æвзаджы февзæрыныл: гермайнаг æмæ славяйнаг æвзаджы къордты фæдтæ дзы баззад. Фæлæ, уыцы фадат бæлвырд æвдисы Алантимæ хæстæгдзинад. Иухуызон цаутæ ис венгрийаг аланты знæмы æвзагимæ. Уый фæдыл англисаг литературæйы йæ ирон æвзаджы диалектыл нымайынц.

Иннæ æвзæгтимæ абарст

Æнусты дæргъы йæ æндæр индоевропаг æвзæгтæм дард цыди. Бахъардтой йæм хæстæг авзæгты фонетикон, морфологон æмæ лексикон цаутæ (кæсгон, дæгъистайнаг, гуырдзыйаг), синтæксисы та (индоевропаг хуызы бæсты фæсавæрд).

Нырыккон ирон æвзагæн ис æнгæсдзинад рагон ирайнаг æвзæгтимæ: рагперсайнагимæ, авестæйагимæ æмæ санскритимæ. Уый амоны ирæтты фыдæлтæ иннæ ирайнаг адæмтæй сæ цард раджы заман кæй фæхицæн кодтой.

Кæд ирон æвзаг у ирайнаг, фæлæ уæддæр иннæ ирайнаг æвзагтæм хæстæг нал у. Ирæттæ не ’мбарынц, зæгъæм, персайнаг кæнæ пуштуйаг ныхас. Иухуызон баззадысты нымæцонтæ, иуæй-иу дзырдтæ, грамматикæйы категоритæй фылдæр хай та æндæр хуызон сси.

Фалдæр информаци Ирон æвзаджы тыххæй: